Tango là tình dục. Dù sau này tango đã khoác vẻ thanh tao hơn, sang trọng hơn nhưng khởi nguồn và phát triển vẫn là tình dục.

Đặc biệt giai đoạn đầu tiên, lời thô thiển tình dục, đến nỗi bị kiểm duyệt thẳng tay. Như lời đầu của El Choclo bây giờ vẫn còn trong bảo tàng, nhưng không thể tìm nổi bản phát hành nào hát vì bị cấm tiệt do quá thô tục.

Thế nên, dần dần, để tránh kiểm duyệt mà vẫn giữ tình dục của tango, các bác viết lời mới chơi từ lóng. Dùng nhiều đến mức từ lóng trở thành luôn một đặc trưng của lời tango.

A Media Luz là một bài khá tài tình. Tài tình ở chỗ vẫn là tình dục, thậm chí còn rất mời gọi, lồ lộ ra, nhưng xét từng từ ngữ thì chả có gì để bắt bẻ kiểm duyệt được, cũng không thèm dùng từ lóng luôn, vì dùng thủ pháp dùng hình gợi ý như của điện ảnh.

Nếu để ý, những cảnh quay được bầu chọn là nhục cảm nhất, khêu gợi nhất, nóng bỏng nhất trong phim, toàn là những cảnh “mơn trớn gần gần”, nghĩa là toàn “gần như làm tình đến nơi” nhưng vẫn chưa làm tình, chứ không phải lột hết, hở hết mới khêu gợi.

A Media Luz chính là như vậy, mô tả những “điều kiện chuẩn bị cho làm tình”, tâm lý “chuẩn bị làm tình”, mà còn là cuộc tình vụng trộm, lén lút nữa.

Chuyện vụng trộm này cũng khá thường ở Buenos Aires những năm 1920. Chàng nàng gặp nhau ở milonga. Rồi muốn gặp lại “riêng tư” hơn, nàng đến “căn hộ độc thân” của chàng ở dưới phố.

Những căn hộ này được thiết kế, bài trí hết cỡ cho việc làm tình, hưởng thụ và kiểu cách nữa.

Đây:

Nội thất đồ Maple, một dạng Ikea bây giờ, piano, đèn cây, máy quay đĩa và tango, sofa, gối, cocain, thảm rất êm không tiếng động (làm gì mà cần thảm không tiếng động nhỉ).

Một lời mời gọi lộ liễu:

Số điện thoại là Juncal 12-24
Cứ gọi đi, đừng ngại
Chiều, chúng ta có trà và bánh ngọt
Và tối, tango với tình yêu

Quan trọng nhất là tất cả đều trong ánh sáng mờ ảo. Luz tiếng Tây Ban Nha vừa là ánh sáng tự nhiên, vừa là ánh đèn. Nhưng ở đây thì nó là ánh sáng nhân tạo, cố tình tạo ra mờ ảo, theo một nghĩa đen nhất, bằng tấm màn nhung, để làm tình, chứ chẳng màu mè, mỹ miều, lãng mạn kiểu “chạng vạng” đâu.

Tấm màn nhung mềm mại
Cho ánh sáng mờ, để yêu

Cái ánh sáng mờ đấy chính là điểm nhấn của bài:

Tất cả trong ánh sáng mờ
Trong ánh sáng mờ, ôi tình yêu
Trong ánh sáng mờ, ôi nụ hôn
Trong ánh sáng mờ, ôi đôi ta

Nghe đầy rạo rực. Chính vì thế mà A Media Luz này bị nhà văn José Gobello gọi là một bài tango “dâm đãng” chứ không phải “gợi tình”.

A Media Luz - Ánh sáng mờ

Phố Corrientes, nhà số 3, số 4, số 8
Tầng 2, thang máy
Không gác cổng, không hàng xóm
Một căn phòng, có cocktail và tình yêu

Nội thất hiệu Maple
Piano, tủ và đèn giường
Ai đó đang nói điện thoại
Máy quay đĩa chơi một bài tango xưa
Chú mèo sứ im lặng
Không ngoao lên một lời

Và tất cả ở trong ánh sáng mờ
Trong ánh sáng mờ, tình yêu
Trong ánh sáng mờ, nụ hôn
Trong ánh sáng mờ, đôi ta

Và tất cả trong ánh sáng mờ
Mờ như thể hoàng hôn
Tấm màn nhung mềm mại
Cho ánh sáng mờ, để yêu

Số điện thoại anh là Juncal 12-24
Em cứ gọi, đừng ngại
Buổi chiều chúng ta sẽ có trà và bánh ngọt
Tối, tango với tình yêu
Chủ nhật chúng ta uống trà và khiêu vũ
Thứ Hai ta lại chia tay

Căn phòng anh có mọi thứ
Nhiều gối và sofa
Cocain chính hiệu trong cửa hàng
Thảm êm không tiếng động
Thêm cả chiếc bàn cho tình yêu

Và tất cả ở trong ánh sáng mờ
Trong ánh sáng mờ, tình yêu
Trong ánh sáng mờ, nụ hôn
Trong ánh sáng mờ, đôi ta

Và tất cả trong ánh sáng mờ
Mờ như thể hoàng hôn
Tấm màn nhung mềm mại
Cho ánh sáng mờ, để yêu

Bài này rất nổi tiếng ở Nhật, gốc là một bài hát thiếu nhi của Ý, Em muốn một con mèo đen. Bài thiếu nhi nên lời và nhạc cũng đơn giản, là trẻ con nhõng nhẽo đòi một con mèo đen nhưng mà lại được cho con mèo trắng

Cho anh cả vườn bách thú đấy
Em chỉ muốn một con mèo đen
Sao lại đưa em con mèo trắng
Em không đồng ý, không đồng ý

Với tôi, một điệu “buồn và suy tư” như tango đòi hỏi một chiều sâu và trải nghiệm nhất định để biểu đạt. Mấy cái đó có vẻ không phù hợp với trẻ em, nên bài này nghe không ra “chất tango” lắm.

Lời của Nhật thì thú vị hơn. Thoạt nhìn thì vẫn là về mấy “con mèo đáng yêu”

Mèo mun đáng yêu của tôi
Ruy băng đỏ hợp với em quá đi thôi

Tango, tango, mèo mun nhảy điệu tango
Người yêu tôi là mèo mun

Vẫn kiểu dễ thương, nhí nhảnh thế nên toàn thấy trẻ con hát, kể cả ban nhạc người lớn Von Trapps hát cũng dễ thương, cuối bài lại còn “ngoao” một cái nữa, đúng kiểu mèo.

Nhưng với tinh thần của tango, bài này không phải nói về một con mèo, mà là một cô gái.

Mèo mun là hình tượng cô người yêu tác giả. Một cô gái đẹp, lả lơi và dễ thay đổi.

Hình ảnh “mèo nhảy điệu tango” rất hay. Người ta vẫn thường ví nữ trong tango bước đi như mèo, nhẹ nhàng, mềm mại, uyển chuyển và có phần lả lơi.

Nữ tango lả lơi để đi cặp với Nam trong tango lịch lãm. Lịch lãm không phải kiểu lịch sự, quý tộc, sang trọng như Waltz cung đình châu Âu, mà là kiểu chải chuốt, sành điệu kiểu thượng lưu, lõi đời, ăn chơi và hơi… đểu. Rhett Butler của Clark Gable chính là một hình mẫu tiêu biểu “lịch lãm” này.

Cô gái nhảy tango đẹp, lả lơi, nên sẽ có nhiều chàng trai lao vào tán tỉnh, là bọn “mèo hoang” trong bài:

Bọn mèo hoang vây tới phỉnh phờ

Cô gái này lại hay thay đổi, thất thường:

Đôi khi em xòe móng vuốt
Cào vào cảm xúc của tôi
Sao em mau đổi thay như vậy, mèo mun

Bởi thế, lời bài hát này là nỗi phiền muộn, âu lo, bất an của một anh chàng có cô người yêu đẹp, tính hay đổi thay, lúc nào cũng nhiều trai khác vây quanh tán tỉnh. Anh ta rất yêu cô, nhưng nếu cô đi quá anh sẽ bỏ cô luôn. Như kiểu Rhett Butler nói: Thật lòng, em yêu, anh đếch quan tâm.

Lời ẩn ý kiểu thế, trẻ con không thể hiểu nổi, nên khi hát bài này, mấy cậu bé còn tưởng Tango là tên riêng của chú mèo.

Các phiên bản tìm được hiện nay, tất cả đều hát theo hướng trong sáng “con mèo”, mà không thấy ai hát kiểu “cô gái”, nên “chất tango” của bài này hơi nhạt. Hơi tiếc.

Bài hát này rất quen thuộc với người Việt Nam với tiêu đề Chuyện tình yêu

Chuyện tình yêu đôi ta ngày ấy tuyệt như mơ,
Chuyện tình yêu đôi ta ngày ấy đẹp như thơ…

Ngày xưa Ngọc Lan hát rất nổi tiếng, cô hát cả tiếng Pháp, giai điệu lại mềm mại, trữ tình nên mọi người đều nghĩ bài này của Pháp, nhưng thực ra đây là của một nhạc sĩ Panama, Carlos Eleta Almarán. Bản gốc viết bằng tiếng Tây Ban Nha, sáng tác vào khoảng năm 1955.

Bài hát ngoài tango ra còn có nhiều bản phối khác nhau, rhumba, bolero, flamenco. Nghệ sĩ guitar Nicolas Marks đánh theo phong cách flamenco rất thần sầu.

Bài này Almarán viết tặng anh trai mình, lúc anh trai mất đi người vợ khi tuổi còn rất trẻ. Lời bài hát là những buồn bã, đau đớn, khóc than người tình đã mất.

Thành thực mà nói, từng ý tứ, câu chữ của lời không có gì đặc sắc, thậm chí còn một chút kể lể, lê thê. Lời cũng hơi chung chung, nếu không biết lịch sử ra đời mà chỉ đọc lời không thì cũng khó mà biết bài hát đang than khóc người chết.

Bởi thế, tuy bài hát được rất nhiều ca sĩ thể hiện, nhưng tôi thích nhất bản của Laura Fygi. Cô pha một chút jazz và hát lên được nỗi cô đơn, khắc khoải của hoài niệm một tình yêu đã mất, đúng như ý nghĩa của lời bài hát.

Còn lại, mọi người hầu như đều thể hiện bài hát thành một câu chuyện tình lãng mạn. Có Dalida hát bằng tiếng Pháp rất tha thiết, cũng rất hay nhưng tôi vẫn thấy bài này, kể cả lãng mạn, lời Tây Ban Nha hát vẫn hay hơn, “ăn” với giai điệu hơn, chưa kể ý nghĩa lời Pháp cũng nhạt hơn.

Lời Việt của nhạc sĩ Anh Bằng phổ, tôi không được biết bản gốc như thế nào, qua các ca sĩ như Ngọc Lan, Bằng Kiều hát thì cũng khai thác khía cạnh lãng mạn một mối tình dang dở.

Chuyện tình yêu đôi ta tháng năm đầy mộng mơ,
Chuyện tình yêu đôi ta ngất ngây thật kiêu sa.

Nhưng lời này nếu thay cẩn thận mấy chữ “anh, em” trong đoạn điệp khúc thì vẫn có thể mờ mờ hiểu theo được ý nghĩa gốc của lời Tây Ban Nha, như là:

Đến bây giờ em đã là cánh trắng chim bay sau chân trời,
Đến bây giờ em đã là bóng dáng cô liêu trong ngậm ngùi.
Đến bây giờ anh vẫn buồn nhớ,
Đến bây giờ anh xóa tình cũ,
Đến bây giờ anh hóa tượng đá,
Đứng thiên thu trông mong đợi chờ…

Cá nhân tôi, sau khi đọc lời thì không muốn dịch ra lắm, vì hơi sến. Theo tôi mọi người chỉ cần hiểu ý của bài hát và nghe từng từ tiếng Tây Ban Nha mà không cần hiểu thì thú vị hơn. Nhưng biết đâu dịch xong mọi người đọc chán quá lại quay ra hát lời Việt hết không chừng, thế cũng hay, nhỉ!

Chuyện một tình yêu - Historia de un amor (1955)

Nhạc và lời: Carlos Eleta Almarán (Panama)

Em đã không còn ở bên anh, người yêu dấu
Trong tâm hồn anh chỉ còn nỗi cô đơn
Nếu anh đã không được gặp lại em
Thì sao Chúa lại khiến anh yêu
Để giờ anh đau đến vậy

Em là lẽ sống của anh
Là niềm tin cho anh tôn thờ
Khi em hôn anh, anh tìm thấy
Cả ấm áp
Cả yêu thương
Cả say đắm

Chuyện tình của đôi ta
Là chuyện tình chỉ có một
Là chuyện tình cho anh hiểu
Lẽ xấu đẹp ở trên đời

Câu chuyện tình của đôi ta
Là ánh sáng của cuộc đời
Anh không còn gì nữa
Khi em đã lấy nó đi

Chuyện tình yêu

Nhạc: Carlos Eleta Almarán
Lời: Anh Bằng

Chuyện tình yêu đôi ta ngày ấy tuyệt như mơ,
Chuyện tình yêu đôi ta ngày ấy đẹp như thơ.
Mình làm quen nhau trên đường vắng khuya,
Dìu nhau qua bao nhiêu hè phố mưa,
Ngồi ôm nhau công viên lạnh giá...

Chuyện tình yêu đôi ta tháng năm đầy mộng mơ,
Chuyện tình yêu đôi ta ngất ngây thật kiêu sa.
Và trần gian thênh thang chỉ có ta,
Mình cho nhau yêu thương rồi xót xa,
Rồi chia ly rồi đến phôi pha...

Đến bây giờ em đã là cánh trắng chim bay sau chân trời,
Đến bây giờ em đã là bóng dáng cô liêu trong ngậm ngùi.
Đến bây giờ anh vẫn buồn nhớ,
Đến bây giờ anh xóa tình cũ,
Đến bây giờ anh hóa tượng đá,
Đứng thiên thu trông mong đợi chờ...

Chuyện tình yêu đôi ta đã qua giờ còn đâu?
Chuyện tình yêu đôi ta ngất ngây thành thương đau
Một mình anh lang thang đường phố khuya,
Tìm em trong công viên đầy gió mưa
Kỷ niệm ơi đừng chết trong ta!

Tango có hai ông là hai mốc lớn, Carlos Gardel và Astor Piazzolla. Piazzolla là nhà đại cách mạng tango. Người ta nói: Tango được chia làm 2 giai đoạn, Trước Piazzolla VÀ PIAZZOLLA. Kể từ Piazzolla, thế giới tango mấy chục năm đến giờ vẫn chưa thoát nổi cái bóng của ông.

Không được “bao trùm” về nghệ thuật như Piazzolla, nhưng Carlos Gardel là người mang tango đến cho đại chúng. Ông được gọi là Vua tango, được dựng tượng ở Achentina, ngày sinh của ông được lấy làm ngày Tango quốc tế. Và nhạc của cả 2 ông này đều… không nhảy được.

Carlos Gardel đẹp trai, lịch lãm. Ông là ca sĩ, nhạc sĩ, diễn viên. Những bài hát hay nhất của ông là những bài hội tụ đủ cả 3 vai trò. Ông viết nhạc, đóng phim và hát bài hát đó trong phim.

Sự nghiệp của Gardel không dài, ông bị tai nạn máy bay trong một lần đi đóng phim ở Colombia. Nhưng phim và những bài tango rất “pop” của ông đã góp phần đưa tango được mọi người biết đến và đưa ông trở thành biểu tượng của tango.

Công bằng mà nói, một số bài hát của ông rất hay, khi được phối lại theo phong cách hiện đại vẫn đủ sức khuấy động thị trường âm nhạc sau gần 100 năm. Trong khi đó, đại đa số các bài tango “trước Piazzolla” chỉ còn giá trị trong cộng đồng nhảy tango mà không còn nhiều lắm giá trị về mặt âm nhạc.

El Dia Que Me Quieras

Bài tango này được xếp vào hạng kinh điển nhưng mà lại rất ít bản phối theo tango, hầu hết là đánh slow hay rhumba, có lẽ vì giai điệu của nó quá mềm mại.

Nhạc tango buồn. Lời tango sầu thảm, toàn là đau khổ, trăn trở, xa cách, nhớ nhung, bi thương. El Dia Que Me Quieras, Ngày mà em yêu anh, là một bài tango cực kỳ hiếm hoi mà lời lại lãng mạn, đẹp đẽ và tràn đầy sức sống.

Ngày mà em yêu anh
Đóa hoa hồng cũng nở rực rỡ…

Bài này Gardel hát trong bộ phim cùng tên. Trong phim, Gardel đóng vai một con trai nhà giàu nhưng yêu một cô gái nghèo. Mối tình bị phản đối, chàng trai bỏ tất cả để đến với cô gái.

Phân đoạn hai người ngồi trong vườn, Gardel cầm tay cô gái và cất lên tiếng hát El dia que me quieras, Ngày mà em yêu anh, nghe sao mà ngọt ngào, mà chân tình. Cảnh phim, lời hát, tất cả quyện vào nhau như tự nhiên nó phải thế. Với tôi, đây là bài hát tình cảm nhất của Gardel.

Một thời gian ngắn sau khi chung sống, cô gái bị chết vì đói nghèo. Chàng trai đau khổ bỏ xứ ra đi. Hai mươi năm sau khi quay lại, trên tàu từ xa nhìn thấy quê hương, những kỉ niệm buồn ùa về, Gardel hát Volver:

Những kỷ niệm xưa
Gắn chặt tâm hồn tôi
Lại khiến tôi bật khóc

Một điều thú vị là Piazzolla cũng góp mặt trong phim với một vai diễn nhỏ. Đây có lẽ là lần duy nhất hội tụ được cả hai huyền thoại của tango dù lần này chỉ có một người “tango”.

Por una Cabeza

Đây có lẽ là một thành công mà có khi Gardel cũng không ngờ tới. Xuất hiện trong phim Tango Bar, với giọng hát của Gardel thì bài này cũng không có gì đặc biệt.

Nhưng từ khi được phối lại, ban nhạc Tango Project chơi cho Al Pacino nhảy một bài nhảy tango vụng về nhưng ngập tràn cảm xúc trong Scent of a woman, thì Por una Cabeza như một quả pháo hoa nổ bung ra khắp thế giới.

Một loạt các phim có Por una Cabeza, Schindler’s List, True Lies, All the King’s Men,... Một loạt các bản ghi âm mới, chuyển soạn mới, trong đó có cả John William, Perlman.

Tôi sưu tầm được khoảng hơn hai chục phiên bản của Por una Cabeza, hát có, độc tấu có, hòa nhạc có. Có lần tôi ghi nguyên một đĩa chỉ toàn Por una Cabeza tặng bạn nghe cho thỏa.

Trong các phiên bản thì nổi tiếng nhất vẫn là bản phối của Tango Project, dài nhất có Rococo Quartet đánh hơn 7 phút. Nhưng tôi vẫn thích nhất bản độc tấu piano, nó có kịch tính, cao trào, và mãnh liệt như tôi vẫn tưởng tượng về điệu tango.

Tôi rất thích, nhưng chưa bao giờ dám nhảy bài này. Tôi luôn thấy bước chân của mình không biểu đạt nổi những đam mê, những quyết liệt, những cuồn cuộn trong từng nốt piano đó.

Bạn tôi có người mơ được nhảy Por una Cabeza trong đám cưới, có người muốn Por una Cabeza được chơi trong đám tang của mình. Có lẽ quá đủ cho một bài hát.

Gardel mất năm 45 tuổi. Trên chuyến bay đó có cả Pera, người chuyên viết lời tango cho ông.

Tham gia Milonga:

• Khi tham gia, nên nói chuyện nhỏ, âm lượng vừa phải đủ để cho người bên cạnh nghe thấy, tránh nói chuyện quá lớn.
• Trong Milonga, nên nhảy với tất cả mọi người, dù là Nam hay là Nữ.
• Nam nữ hoàn toàn bình đẳng, không phân biệt giới tính, Nam có thể nhảy với Nam, Nữ có thể nhảy với Nữ.
• Nên để rác đúng nơi quy định.
• Nên khen ngợi các Milonguero trên sàn nhảy khi nói chuyện với nhau.
• Cần mang giày nhảy trước khi vào Milonga.
• Cần tránh hỏi về kĩ thuật, hỏi về bài học trong Milonga, đến Milonga là để thưởng thức nhạc và bạn nhảy.
• Đối với Nam: ăn mặc lịch sự, chỉnh tề, nên mặc đồ tây.
• Đối với Nữ: nên mặc váy, tránh mặc đồ quá kiệm vải.

Mời bạn nhảy

• Thông thường người Nam sẽ là người chủ động mời bạn nhảy, nhưng người Nữ cũng có thể chủ động mời bạn nhảy.
• Với Nam, quan sát người Nữ bằng mắt, thấy người Nữ trong tư thế sẵn sàng để nhảy thì nên tới mời, nếu thấy họ đang bận một cuộc nói chuyện, làm một việc gì đó, khi họ đã tháo giày, họ ngồi dựa vào ghế nghỉ ngơi thì đừng nên mời họ. Tín hiệu để mời với Nam đó chính là đôi mắt, mời họ bằng một đôi mắt chân thành và khẽ gật đầu mời.
• Với Nữ, nên chủ động quan sát xung quanh để có thể bắt gặp một ánh mắt trìu mến nào đó muốn mời bạn, nếu bạn thực sự muốn nhảy, khi nhận được tín hiệu mời, hãy đáp lại bằng một nụ cười và khẽ gật đầu đồng ý, lúc đó người Nam sẽ hiểu là bạn muốn nhảy cùng với họ và chúng mình cùng ra sàn, nếu bạn không muốn nhảy, chỉ một việc nhỏ thôi, đó là ngừng quan sát, tìm kiếm xung quanh, hãy làm những gì bạn muốn.
• Đặc biệt với Nữ, nếu từ chối một người Nam thì không nên nhận lời người Nam khác trong một tanda.

Quy tắc nhảy trong Milonga

• Các cặp đôi sẽ nhảy theo Line Of Dance (L.O.D), và di chuyển theo chiều ngược chiều kim đồng hồ.
• Nên nhảy từ tốn và tránh vượt cặp đôi phía trước hay cản đường cặp đôi phía sau.
• Vì trong Milonga thường đông người, không đủ khoảng không để có thể thực hiện các bước khó, mình nên sử dụng các vũ hình đơn giản Walking, Giro, Ochos, Sacada......

Với Nam, các bạn lưu ý là:

• Khi mình đã mời được bạn nhảy rồi, mình nên nhảy với họ hết một tanda, nên khen ngợi bạn nhảy của mình, dù chỉ là những việc nhỏ nhất.
• Cần tránh bước lùi khi đã ở trong LOD, nên dẫn bạn Nữ theo LOD và cần tránh đi cắt ngang LOD.
• Khi các bạn thấy người Nữ đi cùng với một người Nam khác tham dự Milonga, nên hạn chế mời người Nữ này, hay các bạn thấy người Nam đi vào cùng với hai, hoặc ba bạn Nữ thì cũng nên hạn chế mời họ.
• Khi được sự đồng ý của người Nữ, nên từ tốn điều chỉnh vòng ôm của bạn cũng như của cô ấy, đừng làm điều ấy quá sỗ sàng, cô ấy sẽ sợ.

Đối với các bạn Nữ:

• Các bạn cảm thấy không thoải mái các bạn có quyền xin phép người Nam mình không muốn nhảy nữa, và thường mình nên xin phép khi đã nhảy với Nam 2 bài hát trong tanda, nên dành những lời khen tuyệt nhất cho người Nam đó, dù họ chỉ dẫn bạn đi Walking.
• Đây là đặc quyền của các bạn, đó là việc ôm một người Nam mà bạn không quen biết, bạn có thể lựa chọn cách ôm như thế nào, để cảm thấy mình được thoải mái, quyền lựa chọn thuộc về bạn.

Kết thúc một tanda

• Các bạn nên nói với nhau lời Cảm ơn, đồng nghĩa với câu Mình muốn nghỉ một chút, hoặc các bạn có thể nói với nhau những câu khác mà tạo cho các bạn có không khí thoải mái là được.
• Một người Nam lịch sự là khi kết thúc tanda là dẫn người Nữ về chính chỗ ngồi của họ, lúc họ nhận lời mời nhảy của mình. 

Chào các bạn, như đã đề cập ở phần trước bản thân mình là một người dẫn, mình phải luôn quan tâm đến bạn nhảy, để ý đến những chi tiết nhỏ nhất của bạn nhảy của mình, làm như thế chính là tôn trọng bạn nhảy của mình, và sẽ chiếm được cảm tình của “cô ấy”.

Như vậy điều quan trọng nhất, cực kì quan trọng đối với một người Nam, người dẫn trong Tango chính là, biết quan tâm đến người Nữ.

Phần tiếp theo này, mình đề cập đến một vấn đề cao cả hơn đối với người Nam. Đó chính là “Theo” trong Tango.



Mình chắc chắn là các bạn sẽ hỏi: ủa, mình là Nam, là người dẫn, sao giờ lại là người Theo, kì vậy. Kì hông, hì, chỉ quan tâm tới bạn nhảy thôi, chưa đủ, quan tâm mà chỉ nói: À, tui quan tâm tới bạn mà… à, tui rất quan tâm tới những chuyện của bạn…v…v… người Nữ sẽ thất vọng nếu mình chỉ nói được mà mình không làm được.

Bản thân mình là người dẫn, đôi lúc mình sẽ đưa một tín hiệu để cho người Nữ theo tín hiệu đó, cả hai cùng tận hưởng âm nhạc, hương vị, vòng tay, ấm áp, sự thoải mái. Nhưng, vấn đề đặt ra ở đây, người Nữ sẽ không theo tín hiệu đó, mà lại đi theo một hướng khác, hoặc hiểu và theo tín hiệu một cách khác thì phải làm thế nào?

Lần đầu tiên mình đi nhảy Tango, mình đã dẫn một người Nữ nhưng họ không theo tín hiệu của mình, và mình đã giận dữ ra mặt, tuy là mình không có làm điều gì quá đáng như là la, mắng, hằn học... (mình mà làm thế chắc giờ mình hổng dám Tango nữa đâu!!!). Khi kết thúc Tanda nhạc, mình ra uống nước chậm rãi chia sẻ với một người Nam khác, người đó nói với mình: “Vì họ là phụ nữ, là con gái, mình là đấng trai tráng, nam nhi chi chít chí. Nên lúc nào cũng phải nhường nhịn và theo họ khi họ đi sai tín hiệu, đừng làm ra vẻ mình có trình độ cao, hãy xem lại chính mình vì sao mình dẫn mà người đó không theo.”

Mình liếc mắt qua bạn Nữ lúc nãy mình nhảy, nét mặt có phảng phất một chút buồn, uống ly nước chậm rãi, lúc đầu cô ấy rất vui vẻ với mọi người, giờ thì khác hẳn, im lặng theo dõi các cặp đôi đang tận hưởng âm nhạc. Mình thầm nghĩ, cô ấy thích Tango và đã đến đây, vậy mà….

Cuối buổi Milonga hôm ấy, mình đã tới hỏi thăm và mời bạn ấy đi ăn một bữa với các bạn trong nhóm của mình. Cô ấy cười nhẹ và vui vẻ cùng đi ăn với nhóm của mình. Tự trong thâm tâm mình cảm thấy như một vết cứa được khâu lại, chắp vá lại, thật may mắn cho mình.

Giờ mình nghĩ rằng, dẫn giỏi trong Tango là làm cho bạn nhảy của mình được vui vẻ, vì cho đến cuối ngày, đến Tango là để giảm căng thẳng và để thư giãn. Khi thấy các bạn Nữ của mình không theo tín hiệu của mình, các bạn Nam đừng vội, hãy lắng nghe mà… lâu lâu mới hiểu, các bạn Nữ nhạy cảm lắm, sẽ nhận ra và điều chỉnh.

Hãy theo để được dẫn, đó là sự trải nghiệm của mình còn các bạn thì sao???

Chào các bạn, mình xin chia sẻ cảm xúc của mình khi mình là người dẫn trong Tango.

Khi các bạn đi học các lớp Tango, với mỗi giáo viên, mỗi thầy cô sẽ là một cách dẫn khác nhau, mà mỗi thầy cô, người nào cũng giỏi, ban đầu mình cũng nghĩ là, hừm, phải học theo họ, làm thế này, làm thế kia, giống họ thì có nghĩa là mình sẽ giỏi như họ, được nhiều người thích như họ. Thế là bản thân mình, lao vào, học, học, học và học.

Các bạn biết không, mình học mọi lúc mọi nơi, trong suy nghĩ, trên các trang web, trên trang youtube, mình học rất nhiều, đọc rất nhiều tài liệu và tập theo họ... rất lâu, rất lâu... một vài người có nói với mình là mình đi chưa đúng, nhưng mình gạt hết, không quan tâm.

Cho đến khi... mình đi học Tango của một người thầy, rất thân thiện, rất vui khi gặp mình nói với mình rằng: "Em hãy từ từ, các bạn nữ sẽ không theo kịp em đâu, em đang là một cái tên lửa". Giật mình, mình nhìn lại toàn bộ khoảng thời gian mình lao vào học, mà mình quên đi mất bạn nhảy của mình, quên đi cảm xúc của họ, khi mình nhảy với họ.

Mình bắt đầu tập luyện lại, từ tốn, quan tâm tới bạn nhảy hơn, không còn phiêu theo nhạc một mình nữa, mình muốn người bạn nhảy của mình cũng phiêu theo mình, cùng tận hưởng cái đẹp tiềm ẩn của Tango.

Chắc hẳn các bạn sẽ hỏi mình: Quan tâm tới bạn nhảy như thế nào? Và bao nhiêu là cho đủ? Bạn hãy quan tâm thực sự bằng tình bạn thân thiện nhất, những sự quan tâm nhỏ nhất như quần áo của họ, bước nhảy của họ, dáng nhảy của họ, luôn bảo vệ họ trước những tác động bên ngoài khi khiêu vũ với họ.

Hãy quan tâm họ bằng cả trái tim của bạn, khi họ cảm thấy họ an toàn trong vòng tay của các bạn, chắc chắn với các bạn một điều, người bạn nhảy đó sẽ cảm thấy tuyệt vời như đang ở trên thiên đường vậy.

Có thể các bạn nhảy không được hay cho lắm, có thể các bạn không phiêu được nhạc cho lắm, cũng có thể các bạn là một người mới bắt đầu chẳng hạn, nhưng các bạn biết quan tâm đến bạn nhảy của các bạn, điều đó sẽ mang cho họ một cảm giác thư giãn thoải mái sau một ngày làm việc nặng nhọc, họ tìm tới khiêu vũ, tới Tango là để tìm cảm giác đó.

Hãy kiên nhẫn, dùng cái Tâm của các bạn để cảm nhận người bạn nhảy của chính các bạn, có thể cô ta sẽ lạnh như tảng băng, cứng như đá cuội, bức tường thép vô cùng kiên cố, nhưng với cái Tâm của bạn, sẽ như nước tuôn trào từ từ, từ từ từng đợt sóng nhỏ, vỗ vào tảng băng đó, vỗ vào viên đá đó, vỗ vào bức tường đó, tảng băng sẽ dần tan, viên đá rồi cũng mòn, bức tường chắc chắn sẽ đổ sập và đằng sau đó chính là Tâm hồn của họ. Cố gắng mang cảm giác an toàn đến cho bạn nhảy của các bạn.

Với các bạn thì sao, mong nhân được sự chia sẻ của các bạn

Buenos Aires và Tango là 2 từ đồng nghĩa, và Tango là một phần không thể tách rời của thủ đô rộng lớn này. Bạn có thể thấy Tango ở khắp thành phố: trong các quán cà phê huyền thoại, các bữa tiệc, hay thậm chí khi bạn đi dạo quanh các vùng lân cận ở Buenos Aires. Lịch sử của Tango, từ khi mới xuất hiện nhỏ lẻ đến khi phát triển rực rỡ nhất, là một phần trong bề dầy lịch sử của Buenos Aires.

Niềm đam mê của Giai cấp Hạ lưu

Mặc dù được biết đến là biểu tượng cho vẻ đẹp và sự duyên dáng của xã hội thượng lưu, với hình ảnh người phụ nữ trong chiếc váy dạ hội lung linh và nam giới thì đeo mặt nạ, song Tango Achentina lại bắt nguồn từ các nhà thổ, các khu vực nhạy cảm trong xã hội. Trong số những người nhập cư đến từ Châu Âu, Châu Phi và các khu tị nạn tràn về vùng ngoại ô Buenos Aires trong những năm 80 của thế kỉ XIX (1880s), rất nhiều người đã tìm đến với những nơi chốn không mấy tốt đẹp. Điệu nhảy Tango hình thành như là một hoạt động vượt ra ngoài phạm vi mối quan hệ gái mại dâm với tú bà. Trên thực tế, những giai điệu Tango đầu tiên là đề cập tới thế giới mại dâm và bị coi là rất tục tĩu.

Loại hình Tango này phổ biến rộng rãi trong tầng lớp hạ lưu trong nhiều năm. Suốt thời kì này, đàn bandoneon - một loại nhạc cụ trông giống như accordion, được giới thiệu và đưa vào âm nhạc. Đàn bandoneon xuất hiện ở Đức và thường được các nhạc công chơi trong nhà thờ thay thế cho đàn Organ. Ở Achentina, Eduardo Arolas là người tiên phong trong việc sử dụng cây đàn bandoneon và làm nên sự gắn kết định mệnh giữa cây đàn với vũ điệu Tango. Eduardo nói rằng đàn bandoneon được tạo ra dành riêng cho tango, những giai điệu sầu lắng của nó mang lại cho những người nhập cư những phút giây huyền diệu trong cuộc sống vất vả của họ.

Tới Paris

Ricardo Guiraldes là người “viết” chương tiếp theo cho lịch sử phát triển của điệu Tango. Ricardo là nhà văn-nhà thơ giàu có, đồng thời là một tay chơi thuộc tầng lớp thượng lưu Achentina. Ông thích bắt chước cuộc sống xã hội tự do phóng túng như bạn bè của mình, kể cả đi xem nhảy Tango. Năm 1910, Ricardo du lịch tới Châu Âu. Ông sáng tác bài thơ “Tango” để ca ngợi điệu nhảy này, và đã biểu diễn nó tại một khán phòng sang trọng của thủ đô Paris. Khán giả đã thực sự bị lôi cuốn và Tango trở thành điệu nhảy Latinh đam mê đầu tiên tràn tới Châu Âu. Từ khi Tango được ưa chuộng ở Châu Âu, giới thượng lưu Achentina cũng có cái nhìn mới về điệu nhảy này và chào đón nó tới cuộc sống của mình.

Được giới thiệu ở Hollywood

Cái tên tiếp theo gắn với quá trình phát triển của Tango là ngôi sao điện ảnh Rudolph Valentino. Những người có thế lực ở Hollywood đã xây dựng hình ảnh ngôi sao Achentina gắn liền với vũ điệu Tango qua bộ phim “4 chàng kỵ sĩ của Apocalypse” (Four Horsemen of the Apocalypse - 1926). Trong đó, Valentino đóng vai một “gaucho” (cao bồi Achentina) và trình diễn một điệu Tango trong trang phục là chiếc quần da rộng, miệng ngậm một bông cẩm chướng và tay cầm chiếc roi da. Đây có thể là cảnh quay đẹp nhất trong lịch sử Tango Achentina, bất chấp một thực tế có phần làm giảm nhẹ giá trị đó là các gaucho thì không bao giờ nhảy Tango. Thậm chí, các vũ công ngôi sao tango sau này cũng  buộc phải trình diễn trong trang phục của gaucho chỉ vì lý do duy nhất là sức ảnh hưởng mạnh mẽ và hình ảnh đẹp mà cảnh phim đó tạo nên.

Gardel và Kỉ Nguyên Vàng của Tango (Golden Age)

Carlos Gardel là ngôi sao sáng và là quán quân Tango vĩ đại nhất. Sở hữu giọng hát tuyệt vời cùng vẻ đẹp nam tính, Gardel trở thành minh tinh của Achentina và là thước đo cho các thế hệ sau đạt tới. Các phát minh và ứng dụng rộng rãi của radio, đĩa hát và phim đã giúp tên tuổi của ông nổi tiếng trên toàn thế giới, và thời kì này đã trở thành Kỉ Nguyên Vàng của Tango.

Gardel chết trong một tai nạn máy bay ở Colombia. Sau khi ông mất, nghệ thuật khiêu vũ tango chia thành 2 khuynh hướng chính thống trị các buổi hòa nhạc và hội trường khiêu vũ bấy giờ. Khuynh hướng truyền thống đi theo Filiberto, D'Arienzo, Biaggi và De Angelis, trong khi đó khuynh hướng cách tân do De Caro, Di Sarli, Troilo, Pugliese đi đầu. Các dàn nhạc phát triển và trở nên phổ biến cho tới thời kì cuối của Kỉ Nguyên Vàng (khoảng năm 1950).

Tango Mới của Piazzolla

Astor Piazzolla là siêu sao Tango tiếp đó. Quan điểm của ông là “Tango vì đôi tai, hơn là vì chân”. Ông đã sáng tác rất nhiều vở nhạc kịch, concerto, soạn nhạc cho các bộ phim và kịch. Ông là người mở đường cho một kỉ nguyên tango mới.

Những năm 1920, tango-rocker (tango rock) trở nên nổi tiếng qua các album như “Homage to Gardel and Le Opera"…(??) Trong âm nhạc, sự kết hợp cổ điển giữa violon và bass được thay bằng phân đoạn có nhịp điệu rock bằng cách kết hợp với guita điện và synthesizer. Tango cũng được phối với jazz, mà đi đầu là tam ca Siglo XX. Tango truyền thống được duy trì nhờ ca sĩ Roberto ‘Polaco’ Goyeneche và nghệ sĩ piano Osvaldo Pugliese.

Tango ngày nay

Sau một thời gian dài được gọi là “thời kỳ suy thoái thứ hai của Tango” (những năm 60 và 70), ngày nay, giới trẻ đã nhìn nhận lại và bắt đầu chấp nhận tango như là một phần của mình. Họ tìm thấy tango theo những cách riêng của mình, và với những nét riêng biệt, họ kết hợp Tango Piazzolla với các dàn nhạc sơ khai, với sáo và ghita, phân tích lại và cơ cấu lại nó. Có thể đó là lý do tại sao ngày nay tango lại tiếp tục là một hiện tượng, và sự phục hưng này có thể khiến loại hình nghệ thuật thuật này mạnh hơn bao giờ hết. Thành phố Buenos Aires xinh đẹp vẫn là trái tim của Tango trên toàn thế giới.

Sự phát triển của Tango

Thật ngạc nhiên là lịch sử phát triển của Tango lại có thể bắt nguồn từ một điệu nhảy đồng quê của nước Anh vào thế kỷ XVII. Tới nước Pháp, điệu nhảy đồng quê này lại được gọi với tên Contredanse, và ở Tây Ban Nha là Contradanza, rồi sau đó, đơn giản chỉ là Danza. Khi được người Tây Ban Nha mang tới Cuba, điệu nhảy lại có tên Danzahabanera. Thời kỳ Chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha, xuất hiện điệu nhảy rất phổ biển có tên gọi Habanera del Café, đó chính là nguyên mẫu của Tango.

Toàn bộ sơ đồ phát triển của Tango được giới thiệu theo trình tự  dưới đây:

• Country Dance (Anh, 1650)
• Contredanse (Pháp, 1700)
• Contradanza (Tây Ban Nha, 1750)
• Danza (Tây Ban Nha, 1800)
• Danza Habanera (Cuba, 1825)
• Habanera (Achentina, 1850)
• Habanera del Café (Achentina, 1900)
• Tango (Achentina, 1910)

Giả sử ta có một thanh chất rắn AB có độ dài L. Tác dụng lên đầu A của thanh chất rắn một lực theo phương AB, bằng trực giác thông thường ta nghĩ rằng cả 2 đầu A và B của thanh chất rắn sẽ đồng thời chuyển động. Thực tế không phải như vậy, theo quan điểm của thuyết tương đối của Einstein thì cho dù thanh AB có làm bằng một chất rắn tuyệt đối (nghĩa là nó không hề bị biến dạng) thì đầu B bao giờ cũng chuyển động trễ sau đầu A một khoảng thời gian là t (giây) = L/c trong đó c là tốc độ ánh sáng cũng là tốc độ lan truyền của sóng điện từ, bằng 299 792 458 m / giây xấp xỉ 300.000.000 m/giây. Đó là tốc độ tới hạn tức là tốc độ chuyển động lớn nhất có thể có được trong thiên nhiên. Dễ tính được rằng nếu thanh AB dài 30 cm thì đầu B sẽ chuyển động trễ so với đầu A một khoảng thời gian xấp xỉ 1 phần tỷ của 1 giây. Một thời gian rất nhỏ nhưng mà là có thật....



Khi hai người đứng thành đôi nhảy, liên kết giữa họ dĩ nhiên là một liên kết mềm (đàn hồi), rất mềm và mỗi chuyển động đều khởi phát từ người dẫn và truyền tải tới người theo sau một khoảng thời gian trễ nào đó. Đó là quy luật của tự nhiên. Hai người trong đôi nhảy luôn cố gắng để chuyển động như một cá thể duy nhất (move as a unit) nhưng chuyển động của từng người so với nhau luôn có hiện tượng trễ. Nói khác đi hai người luôn cố gắng để chuyển động đồng bộ nhưng không phải là đồng nhất. Người dẫn nhảy đúng nhạc và người theo chậm hơn một chút. Ngay cả trường hợp động tác của hai người hoàn toàn giống nhau và ở tư thế tách biệt thì giữa đôi nhảy vẫn phải duy trì tiếp xúc thị giác (visual contact) và động tác của họ không hoàn toàn đều nhau. Đó là sự khác nhau căn bản giữa khiêu vũ và thể dục đồng diễn.

Bây giờ ta xét đến một trường hợp cụ thể. Chuyển động cơ bản (open basic movement) của Rumba. Tưởng tượng hai người như hai chiếc xe nhỏ nối với nhau bằng một chiếc lò xo có độ đàn hồi thích hợp. Nhịp 1/ step 1. Khi xe A (người dẫn) tiến lên, lò xo ép lại, lực đẩy của nó tăng dần đến độ đủ lớn sẽ đẩy xe B (ngưòi theo) lùi. Khi xe A đã dừng, xe B do quán tính vẫn lùi, lò xo dãn ra lực kéo của nó tăng dần tới mức đủ lớn để hãm xe B lại và... Nhịp 2 / step 4. Xe A lùi. Lò xo dãn ra , lực kéo tăng dần đến độ đủ kéo B tiến. Khi A dừng, B vẫn tiến, lò xo ép lại va lực đẩy tăng dần để hãm B lại... Dễ tưởng tượng được các khoảng thời gian trễ giữa các chuyển động của A và B... (Nói chính xác hơn thì lực đẩy hoặc kéo của lò xo không đủ đẩy hoặc kéo B mà chỉ là tín hiệu để khởi phát cho B chuyển động bằng nội năng của chính nó). Hãy đứng vào đôi nhảy ở tư thế cầm hai tay (double hand hold), “nhập thần” để tưởng tượng thân mình như xe A hoặc xe B và các cánh tay làm thành chiếc lò xo kết nối và thực hiện động tác cơ bản (open) của Rumba. Có thể bạn sẽ hình dung ra vai trò của trễ trong khiêu vũ. Các đôi nhảy hàng đầu thường cảm nhận rất rõ hiện tượng trễ và đôi khi họ cường điệu và cách điệu nó trong một số tình huống nhảy. Dễ thấy diều này trong các băng đĩa hình.

Trong mọi tư thế và trong mọi động tác của khiêu vũ, standard hay latin, ở mức độ và phương diện nào đó luôn có mặt hiện tượng trễ. Thiếu nó đôi nhảy không còn là khiêu vũ mà chỉ là những con robot vô hồn.

Những gì chúng ta biết về Tango còn quá ít, Tango được đón nhận ở Việt Nam một cách nồng nhiệt bởi một nhóm nhỏ những người biết đến nó và họ vẫn là những người duy trì điệu nhẩy Tango được mấy năm nay, tuy nhiên có lẽ chúng ta mới chỉ chạm được tới bề mặt của Tango Achentina.



Tôi là một người chơi Tango nhưng nếu mà nói là một người chơi Tango thực sự thì chưa, tôi chơi khá nhiều điệu nhẩy tôi tiếp cận với Tango đơn giản chỉ vì nó nằm trong mục tiêu mà “bộ sưu tập các điệu nhẩy” của tôi phải có. Ngay tại thời điểm đầu, khi tôi bắt đầu học những bước nhẩy đầu tiên, cảm giác của tôi là hơi thất vọng về kĩ thuật của Tango, nó quá đơn giản và sơ sài ngay cả kĩ thuật của những người nhẩy dậy Tango mà tôi từng thấy ở Việt Nam họ cũng không thể thuyết phục nổi tôi về kĩ thuật. Có lẽ đây không chỉ là cảm giác của riêng tôi mà còn là cảm giác của nhiều người nhẩy khác ở Việt Nam bao gồm Hà Nội và Sài Gòn đặc biệt những người đã từng tập luyện Dancesport, họ có xu hướng từ chối Tango ngay từ lúc đầu khi tiếp xúc với Tango.

Đối với âm nhạc của Tango thì lại càng là một thứ không dễ dàng gì, đối với tôi thì có lẽ tôi chỉ chấp nhận nghe vài bài của Piazzolla và Gotan Project còn lại đa phần không nằm trong danh sách nghe nhạc thường xuyên của tôi. Nhiều người bạn trong cộng đồng Khiêu Vũ họ đón nhận âm nhạc Tango một cách hờ hững không khen, không chê, không ý kiến... tôi hiểu họ đã không thích nhạc Tango ngay từ phút đầu.

Nhưng ly cà phê đầu tiên trong cuộc đời tôi là thứ đồ uống tôi không muốn uống vậy mà giờ đây nó là thứ đồ uống tôi luôn muốn gọi khi đang ở một quán cà phê. Đơn giản là vì nó không phải là đồ uống ngon nhất mà tôi từng uống nhưng nó đậm và thấm vào trong con người đang uống nó.

Có lẽ tôi đã nhầm khi đánh giá về một điệu nhẩy, trong những thứ kĩ thuật đơn giản và “sơ sài” ấy con người ta dễ dàng bộc lộ sự tự do của cảm xúc hơn. Không có nhiều rằng buộc: tiêu chuẩn, luật lệ... Tango có những thứ đó nhưng người ta sẵn sàng phá bỏ nó bất kì lúc nào để cuối cùng giữa người nhẩy và âm nhạc không còn một rào cản nào nữa. Cuối cùng cái tôi cá nhân, cái cảm xúc riêng sẽ phải xuất hiện trong điệu nhẩy, đối với bản thân tôi điều đó có nghĩa là tôi đã tìm thấy tôi, một thứ tôi rất thật và mộc mạc, một thứ tôi của chính tôi.

Tango Achentina xuất hiện khá nhiều trên màn ảnh, đa số những lần xuất hiện Tango đều thể hiện thật tuyệt vời và sâu sắc. Trong không khí của phim ảnh người ta mới thấy được sự thật về âm nhạc Tango, hóa ra âm nhạc Tango sâu lắng và quyến rũ hơn người ta tưởng nhưng điều đó chỉ có thể cảm nhận được khi người ta đã ở trong một câu chuyện nào đó và cảm xúc hòa chung với cảm xúc của nhân vật. Tôi đã thấy những màn biểu diễn Tango trên sân khấu, hình ảnh từ những kĩ thuật nhẩy của những vũ công chuyên nghiệp được thổi hồn Tango thật không thể mong gì hơn, nhưng nếu bạn đang xem một màn biểu diễn của một vũ công Tango Achentina thì bạn sẽ không phân biệt nổi họ đang nhẩy cho khán giả hay nhẩy cho riêng họ, những gì họ thể hiện như đang kể một câu chuyện bằng vũ điệu, một câu chuyện rất riêng tư nhưng được kể một cách hồn nhiên và cuốn hút không gian xung quanh. Họ diễn tả như thể chỉ có mình họ trên thế giới này.